طراحی سایت
تاريخ انتشار: 14 مرداد 1395 - 10:22
محمدباقر عباسی سملی

دات نیوز؛ از دید کارشناسی بنده در صورتی که به موارد بعدالذکر توجه شود و روی تک تک آن به فوریت اقدام بایسته صورت پذیرد ، می توان کوچ اجباری دسته جمعی از استان را برای چند دهه به تاخیر انداخت.

مسئله آب و عبور استان بوشهر از مرز هشدار + نمودار

 

دات نیوز ـ محمدباقر عباسی سملی، شاید تا اواسط قرن بیستم آب برای انسان یک مسئله نبود. و یا لااقل اگر هم سخنی از کمبود آب به میان می آمد بیشتر به یک موضوع بحث جهت طرح در محافل آکادمیک خلاصه می شد ، اما امروزه به خوبی واقفیم که مسئله آب یکی از بزرگترین چالش های پیش روی بشر در قرن بیست و یکم است.

به همین مناسبت با سیری گذرا در بحث آب در عرصه ی جهانی و سپس ملی به تجزیه و تحلیل بحران آب در استان بوشهر خواهیم پرداخت.

 

 


الف)  مقدار آب موجود در جهان:




همانگونه که در تصویر بالا ملاحظه فرمودید ، وبسایت سازمان نقشه برداری ایالات متحده آمریکا (USGS: Us Geological Survey  ) تصویری از حجم کل آب موجود در جهان را در قالب یک نمودار شبیه سازی و به نمایش گذاشته است،که در ادامه به تشریح این نمودار می پردازیم.

تصویر پیش گفته نگاه تاریخی بشر مبنی بر لایتناهی بودن حجم آب موجود روی سطح ، در اعماق و در اتمسفر زمین را به کلی دگرگون می سازد . آنچه تا کنون ما از حجم آب موجود در زمین می دانستیم این بود که دو سوم سطح کره زمین را آب پوشانده است. لیکن این تصویر جدی ترین هشدار به جامعه بشریست تا به این مهم توجه کند که آنچه تداوم حیات بر این کره خاکی را به مخاطره خواهد انداخت،نه بم های هسته ای یا انواع بیماری های لاعلاج و حوادث قهری طبیعت از قبیل سیل ، طوفان ، زلزله و ... است، بلکه خطر کمبود آب یا همان مایع حیات می باشد.

مطابق اطلاعات ارائه شده در ذیل این نمودار در سایت مذکور:

-قطر کره آبی رنگ بزرگ 860 مایل معادل 1385 کیلومتر است ، که حجم کل آب موجود در زمین را معادل 1390000000 کیلومتر مکعب بدست می دهد.

-قطر کره آبی رنگ متوسط 5/169 مایل معادل 273 کیلومتر است ، که حجم آب شیرین موجود زمین را معادل 11000000 کیلومتر مکعب یعنی تقریبا 79/0 کل حجم آب موجود در زمین را شامل می شود.

-قطر کره آبی رنگ کوچک که تقریبا با یک نقطه نشان داده شده است ، 9/34 مایل معادل 56 کیلومتر است، که حجم آب شیرین در دسترس در زمین را تقریبا 92000 کیلومتر مکعب یعنی حدود 007/0 کل آب موجود زمین را به خود اختصاص داده است. از طرفی همین مقدار اندک آب شیرین در دسترس نیز بخشی از آب های شیرین نهفته در اعماق زمین را نیز شامل می شود که دسترسی به آن تقریبا محال و یا بسیار سخت و گران می باشد.

از طرفی نیک می دانیم که همین مقدار آب اندک شیرین موجود در رودخانه ها ، دریاچه های آب شیرین ، تالاب ها و ... ، که در دسترس قرار دارند نیز توسط انسان به انواع مواد شیمیایی و ... ، آلوده شده اند.هر چند جامعه ی بشری از سر اضطرار و استیصال از آنان استفاده می نماید. که پیامد آن شیوع انواع بیماریهای لاعلاج و یا صعب العلاج است،که جهت روشن تر شدن مطلب داده های فوق را در قالب نمودار زیر به تصویر می کشیم.



پس ملاحظه می شود که منابع آب شیرین در دسترس بشر به چه میزان محدود است. و قابل تامل تر اینکه این منابع محدود نیز به طور متوازن در سطح زمین توزیع نشده است. برای مثال مطابق آمار بانک جهانی که در قالب جدول زیر ارائه شده است، تفاوت چشمگیری در توزیع منابع آب در مناطق مختلف زمین وجود دارد.





 




از ملاحظه جداول و نمودارهای فوق به چند نکته اساسی می توان پی برد

الف-1) مقدار آب شیرین در دسترس بشر بسیار محدود است

الف-2) همین منابع محدود از توزیع متوازن در سطح زمین برخوردار نیست.

الف-3) با افزایش جمعیت و تغییرات اقلیمی سرانه آب شیرین در دسترس بشر سالانه رو به کاهش است.پس ملاحظه می شود که امروزه آب به یک مسئله جهانی بدل شده است و مختص تنها ایران یا استان بوشهر نمی باشد.

ب) مقدار آب شیرین تجدید پذیر در ایران :

ایران به دلیل قرار گرفتن در منطقه گرم و خشک و کم بارش شرق میانه ( خاور میانه ) از کمبود شدید آب رنج می برد. به گونه ای که مطابق نمودار صفحه قبل ، منطقه شرق میانه از کمترین سرانه آب شیرین تجدید پذیر و کمترین بارش در میان شش منطقه ذکر شده برخوردار است. میزان بارش در ایران بطور متوسط 250 میلیمتر است.که این میزان نیز بطور متوازن در سطح کشور توزیع نشده است. بگونه ای که مناطق کویری با 25 میلیمتر دارای کمترین بارش و برخی مناطق شمالی دارای نزدیک به 2500 میلیمتر بارش می باشند.

از طرفی دیگر سازمان های بین المللی و از جمله کمیسیون ملی توسعه پایدار بطور کلی و حسب گزارش های ملل مختلف ، جهان را از نطر منابع آب تجدید شونده و درآمد سرانه ملی به چهار دسته به شرح زیر تقسیم نموده است.

- کشورهای با درآمد سرانه بالا و تنش آبی کم

- کشورهای با درآمد سرانه بالا و تنش آبی زیاد

- کشورهای با درآمد سرانه پایین و تنش آبی کم

- کشورهای با درآمد سرانه پایین و تنش آبی زیاد

در اینجا برای روشن شدن وضعیت بحران آب در ایران از هر گروه یک کشور را انتخاب و با هم مقایسه می کنیم:

- استرالیا با درآمد سرانه بالا و تنش آبی کم

- قطر با درآمد سرانه بالا و تنش آبی زیاد

- نیکاراگوئه با درآمد سرانه پایین و تنش آبی کم

- ایران با درآمد سرانه پایین و تنش آبی زیاد



همچنین مطابق آمار بانک جهانی ، سرانه آب مردم ایران طی پنج دهه ی گذشته به شدت کاهش یافته به نحوی که از رقم 2000 متر مکعب در سال که رقم قابل قبولی برای هر فرد است نیز پایین تر آمده ، کافیست نظری به نمودار زیر بیفکنیم تا وضعیت بحران آب در ایران نمایان تر گردد.

 




نمودار فوق به گویاترین شکل ممکن خطر را به ما گوشزد می کند ، زیرا مطابق این نمودار بطور متوسط در هر دهه سرانه آب هر ایرانی معادل 785 متر مکعب کاهش یافته است.یعنی در صورت تداوم این وضع ، بحران آب به بزرگترین بحران تاریخ ملت ایران بدل خواهد شد.

ج) بررسی میزان آب شیرین تجدیدپذیر در استان بوشهر :

آنچه مسلم است ، استان بوشهر به تبع ایران اسلامی که در منطقه ی " شرق میانه و شمال آفریقا " واقع شده است , از مناطق گرم و خشک ، کم آب و کم بارش جهان بحساب می آید. که با نگاهی به آمار ارائه شده در سالنامه آماری 1392 کشور بیشتر می توان به این مهم پی برد.

 

 

"منابع آب هاي زيرزميني و مقدار تخليه سالانه آن برحسب شرکت هاي آب منطقه اي سال آبي: 1392-1391"

واحد (میلیون متر مکعب)


و بر اساس همین منبع آماری ، تنها سد مخزنی استان بوشهر ( شهید رئیسعلی دلواری ) با ورودی 262 میلیون متر مکعب که تقریبا تماما در کنار 516 میلیون متر مکعب آب استحصالی از سفره های آب زیر زمینی به مصارف بخش کشاورزی می رسد ، استان بوشهر فاقد هر نوع منبع تامین آب دیگر است. همچنین استان بوشهر با متوسط بارندگی 240 میلی متر در سال ، با کمال تاسف از بالغ بر 5/5 میلیارد متر مکعب بارندگی سالانه در سطح استان کمترین بهره ای نمی برد. و جالب تر اینکه حوضه آبریز تنها سد مخزنی استان نیز در استان فارس واقع شده است. که در صورت تشدید بحران آبی در استان فارس هیچ ضمانتی به تداوم جریان رودخانه شاپور که سد رئیسعلی دلواری بر آن احداث شده است وجود ندارد.آنچه در فوق آمد کل داشته آبی استان از منابع آب شیرین اما غیر قابل شرب در دسترس است. پس با این کیفیت تنها منبع آب در دسترسی که می توان بر روی آن حساب باز کرد همان 516 میلیون متر مکعب استحصالی از سفره های آب زیر زمینی استان است. که با تقسیم آن بر جمعیت 1100000 نفری استان بوشهر سرانه آب تجدید پذیر استان به 470 متر مکعب در سال می رسد. حال در زیر با مقایسه آن با سهم سرانه متوسط جهان و ایران بیش از پیش می توان به عمق بحران آب در استان بوشهر پی برد.



آنچه در پیش آمد به داشته های آب شیرین غیر قابل شرب استان بر می گشت. در صورتی که در موضوع آب آشامیدنی و بهداشتی دست استان به مراتب خالی تر از آب غیر شرب است. تا جایی که می توان ادعا کرد افزون بر 95 درصد آب آشامیدنی استان از استانهای همجوار تامین می گردد.

به همین مناسبت عنایت به موارد زیر خالی از لطف نمی تواند باشد.

- در سطور پیشین تا حدی وضعیت آب در جهان و ایران به تصویر کشیده شد. و پذیرفتیم که ایران در منطقه خشک جهان واقع شده است. از آنجایی که متوسط بارندگی در جهان 820 میلیمتر ، در آسیا 732 میلیمتر و در ایران 250 میلیمتر است، استان بوشهر با متوسط بارندگی 240 میلیمتر در منطقه خشک و کم بارش ایران قرار دارد. زیرا همانگونه که ذکر شد دامنه بارش در ایران از 25 میلیمتر در مناطق کویری کشور تا 2500 میلیمتر در برخی مناطق شمالی ایران متغیر است.

- استان بوشهر سرچشمه ی هیچیک از رودخانه های دائمی کشور نیست، به روایتی دیگر استان بوشهر فاقد رودخانه دائمی است. و تضمینی برای تداوم جریان اندک رودخانه های دائمی موجود که از استان فارس سرچشمه می گیرند نیز وجود ندارد.

- ما می دانیم که آب تجدید پذیر در دسترس بشر ، متشکل از رواناب های سطحی ناشی از بارندگی ، رودخانه های دائمی آب شیرین و دریاچه های آب شیرین و تالاب ها هستند. در حالی که استان بوشهر فاقد تمام موارد قبل الذکر است.و متاسفانه هیچ تمهیدی جهت مهار و ذخیره ی بالغ بر 5/5 میلیارد متر مکعب بارش سالانه ی باران در استان اندیشیده نشده است.

- دمای هوای استان بوشهر با متوسط 26 درجه سانتی گراد بین 6 درجه در زمستان تا 50 درجه در تابستان متغیر است. که این گرمای شدید بطور هم زمان هم نیاز آبی و هم تبخیر را افزایش می دهد،که خود عامل تشدید کننده ی بحران آب در استان است.

- تقریبا افزون بر 95 درصد آب آشامیدنی و بهداشتی استان بوشهر از استان های همجوار ، کهکیلویه و بویر احمد 65 درصد و فارس 30 درصد تامین می شود. چاه های درون استانی که 5 درصد باقی مانده ی آب استان را تامین می کنند با کاهش شدید دبی مواجه هستند.

- مصرف سرانه در بوشهر ( 300-250 ) لیتر ، تقریبا دوبرابر مصرف کشور (150 ) و نزدیک به سه برابر سرانه مصرف متوسط جهان ( 120 لیتر) است.

- میزان هدر رفت آب در استان بوشهر ( 45-35 )درصد ، که حداقل 10 درصد بالاتر از متوسط کشور ( 35-30 ) درصد و چهار برابر متوسط جهان (12-10 ) درصد است.

- آب تامین شده برای استان بوشهر اکنون روزانه تقریبا 326000 متر مکعب است. که با احتساب هدر رفت 35 درصدی بالغ بر 115000 متر مکعب با کمبود آب مواجه هستیم.

- نیاز واقعی آبی استان بوشهر با جمعیت 1100000 نفری با منظور داشتن سرانه مصرف 120 لیتری در روز بالغ بر 132000 متر مکعب است. در صورتی که هم اکنون نزدیک به 5/2 برابر نیاز واقعی آب وارد استان می شود و 115000 متر مکعب نیز کمبود داریم.

- مطابق میزان آب ورودی استان ، سرانه آب آشامیدنی و بهداشتی در مناطق شهری بیش از 300 لیتر در روز و در مناطق روستایی بیش از 250 لیتر است. و این در صورتی است که فریاد العطش شهر و روستا در استان بوشهر این روزها به عرش اعلی رسیده است. نگارنده خود که در شهر بوشهر سکونت دارد تنها هفته ای یک روز آنهم برای چند ساعت قادر به استفاده از آب شبکه آنهم با استفاده از پمپ و جهت پر کردن مخازن ذخیره منزل مسکونی خویش می باشد.

حال با عنایت به موارد فوق ، این کمترین به عنوان یک کارشناس آب با قاطعیت می گویم که استان بوشهر از امروز یک استان غیر قابل سکونت است.

زیرا در جوامع خرد سالار زمانی که سرانه آب تجدید پذیر به زیر 2000 متر مکعب در سال کاهش می یابد زنگ ها به صدا در می آید. و به چاره جویی برمی خیزند. این در صورتی است که سرانه آب در کشور ما بیش از یک دهه است که به زیر 2000 متر مکعب تنزل یافته و در استان بوشهر امروز به زیر 500 متر در سال رسیده است. هرچند همین 500 متر مکعب را هم نمی توان تجدید پذیر نامید زیرا ما در حال استحصال از منابع استراتژیک خود هستیم.

پس با عنایت به مخاطرات زندگی در مجاورت آلاینده های رو به گسترش صنایع نفت و گاز و شیمیایی موجود در استان کدام عقل سلیم تداوم سکونت در سرزمینی که فاقد یک متر مکعب آب تجدید پذیر باشد را تجویز می کند.؟

اما راه چاره چیست و چه باید کرد.؟

بی شک پرسشی که این نوشتار در ذهن مخاطب ایجاد می کند،این است که آیا می توان با راهکارهایی از این بحران رو به تزاید گذشت.؟

پاسخ :

از دید کارشناسی بنده در صورتی که به موارد بعدالذکر توجه شود و روی تک تک آن به فوریت اقدام بایسته صورت پذیرد ، می توان کوچ اجباری دسته جمعی از استان را برای چند دهه به تاخیر انداخت.

1- ازآنجایی که بالای 97 درصد آب تجدید پذیر استان در امر کشاورزی زیانده و کم بازده مصرف می شود ، باید به فوریت ، صنعت کشاورزی در استان بوشهر حرام فنی اعلام و تعطیل گردد. اما حتما مخاطبین محترم و قشر زحمتکش کشاورز ما خواهند پرسید که پس تکلیف این قشر چه خواهد شد.؟ که در پاسخ باید عرض کنم که اول باید شغل جایگزین و با درآمد بهتر برای کشاورزان در همان اراضی کشاورزیشان پیش بینی شود که نوع آن جای بحث و تحلیل کارشناسی بیشتر دارد و در این فرصت نمی گنجد.سپس اقدام به تعطیلی این شغل پرزحمت و کم درآمد نمود.

2- با وجود صنایع نفت و گاز و پتروشیمی در استان و همچنین نیاز کمتر صنعت نسبت به کشاورزی به آب و تجدید پذیر بودن آب مصرفی در صنایع جهت استفاده مجدد از آن ، باید برامر صنعت و صنعتی شدن به عنوان یکی از محورهای توسعه ی استان اهتمام جدی ورزید.

3- مطابق آمارهای مرکز آمار ایران تا قبل از انقلاب بیش از70 درصد جمعیت کشور و به تبع آن استان بوشهر در روستاها زندگی می کردند و کمتر از 30 درصد جمعیت کشور شهر نشین بودند. در حالی که طی این چهار دهه ی پس از انقلاب به دلیل سوء مدیریت جای این جمعیت ها عوض شده است. اکنون بیش از70 درصد جمعیت کشور و استان ما در شهرها و کمتر از 30 درصد در روستاها زندگی می کنند. اما با این تفاوت که جمعیت روستایی پیش از انقلاب تقریبا خودکفا بود و حتی بار تامین مایحتاج شهرهای ما را نیز بر دوش می کشید. روستایی قبل از انقلاب پروتئین ، لبنیات ، سبزی و صیفی جات و نان وآب خود را تامین می کرد به گونه ای که حتی یک لیترآب از جانب دولت دریافت نمی کرد و در روستاهای ما خبری از نانوایی نبود. اما روستایی امروز ما در تمام اقلام ذکر شده وابسته ی به شهر است. هنر ما این بوده که آب انبارهای روستایی را که بهترین تصفیه خانه های طبیعی جهان به شمار می روند را به چاه فاضلاب تبدیل کردیم. تا امروز روستایی ما برای تامین آب نه چندان سالم لوله کشی شب را تا صبح در صف انتظار آبگیری بماند. پس باید در اولین فرصت اقدام به احیا آب انبارهای سنتی نمود تا اینهمه آب باران سالم و رایگان هدر نرود و روستایی و حتی شهری ما جهت آب آشامیدنی سالم در مذایقه نباشد.

4- دولت باید یکبار برای همیشه به این مصرف بی رویه ی آب در استان پایان دهد و با تقبل هزینه اولیه اقدام به توزیع رایگان کنتورهای هوشمند در بین تمام شهروندان نماید تا با تنظیم این کنتورها روی مصرف سرانه 120 لیتر در هر روز برای هر شهروند ، مانع مصارف غیر متعارف شده کنتورها بطور خودکار قفل شده و متقاضیان مصرف بیشتر، با کارت اعتباری که روی کنتورها تعبیه می شود اقدام به خرید آب با قیمت تمام شده بنمایند. که محصول آن حجم انبوهی آب مازاد است که می توان در صنعت و با قیمت تمام شده به فروش برسد و سود حاصل از آن را به تعمیر شبکه ها و خطوط انتقال اختصاص داد و برای چند دهه بدون دغدغه از این بحران رهایی یافت.

5- باید مدیریت آب کشور و به تبع آن استان بوشهر یکپارچه شود و از این وضع موجود که متصدی هر بخشی از آب یک دستگاه جداگانه است رهایی یابد تا بتوان با تصمیم واحد و قاطع به ساماندهی و مدیریت این مایع و منشا حیات پرداخت.

اما آیا امیدی به بهبودی وضع موجود می رود ؟ باید منتظر ماند و دید. زیرا

آن یکی می گفت اشتر را که هی

از کجا می آیی ای اقبال پی

گفت از حمام گرم کوی تو

گفت خود پیداست از زانوی تو

به امید فردایی بهتر برای ایران اسلامی و مردم خوب دیار نخل و دریا


محمدباقر عباسی سملی

کارشناس آب و فاضلاب روستایی استان بوشهر

منابع:

1- سایت مرکز آمار ایران

 https://www.amar.org.ir

2- سایت سازمان نقشه برداری ایالات متحده آمریکا

 https://www.usgs.gov

3- سایت بانک جهانی

www.worldbank.org

4- سایت فائو( سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد)

www.fao.org

 

 

 

 


نظرات کاربران
Azad Barham حدود 1 سال قبل گفت:
بسیار عالی استاد بزرگوار در کشوری که هیچ برنامه ریزی دراز مدت و کارشناسانه ای در هیچ امری نیست اینگونه امور عزمی بسیار جدی میطلبد که در اینجا بیشتر به یک شوخی میماند برای این حضرات همان به که به شیوه ی «شب را روز کردن» ادامه تا هر چه پیش اید خوش اید اینجا جایی است که دیگر حرف و موعظه کارایی ندارد و انچه باید باشد کاردانی و عمل به ان است ما که چندین و چند سال است که برای استان زر خیزمان چیزی جز محدودیت در ضمینه اب مصرفی و شرب از این سازمان عریض و طویل اب نمیبینیم
تا چه شود ..........
ارسال نظر

نام:

ايميل:

وب سايت:

نظر شما:

جدیدترین اخبار

اخبار ورزشی

ایران و جهان