طراحی سایت
تاريخ انتشار: 28 آذر 1395 - 12:24
بیژن پناهی راد

دات نیوز؛ شاید بتوان از موافقان و طرفداران گفتمان اصلاح قانون اساسی از نسل جوان جامعه نام برد چرا که هنگام انقلاب اسلامی و تدوین قانون اساسی ، ایران دارای جمعیتی در حدود ۳۳ میلیون بوده است و در هنگام همه پرسی برای متمم قانون اساسی یعنی در سال ۱۳۶۸ جمعیت چیزی در حدود ۵۰ میلیون.

ضرورت گفتمان، اصلاح قانون اساسی

قانون اساسی همواره از مهمترین دست آورد های سیاسی اجتماعی معاصر جهان بوده است که برای بعضی کشورهای پیشرفته این دست آورد به پیش از صد سال اخیر بر می گردد!
از آن زمان که جهان نو استبدادهای کهنه_امپراطوری ها و شاهنشاهی ها را لغو یا مشروط کرد قانون به طور کلی صدر سخن متخصصین امر سیاست و جماعت قرار گرفت و همواره این دغدغه به همراه بوده است که قانون چگونه حقوق همه نوع بشر از هر نژاد قوم دین و مذهب را محقق سازد و جامعه را با اجرای عدالت برای همگان به سمت رفاه پویایی و سلامت ببرد و حفظ بکند.
در این نوشته سعی شده است مختصر اشاره ای به تدوین ها و اصلاحات قانون اساسی در ایران و جهان داشته باشیم و لزوم طرح گفتمان اصلاح قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران را در اواسط دهه نود خورشیدی مورد بررسی قرار بدهیم.
اگر از منشورهای حقوق بشر در عهد باستان فلات ایران صرف نظر بکنیم قانون در معنای مدرن خودش یعنی آنچه که جان لاک با تبیین نوینش از قانون و حکومت و پس از او انقلابیون انقلاب مجلل انگلستان ،انقلابیون انقلاب کبیر فرانسه و استقلال طلبان ایالات متحده ی امریکا به ادبیات سیاسی اجتماعی جهان وارد کردند از طریق فعالین جنبش مشروطیت وارد ایران شد اشخاصی چون میرزا آقاخان کرمانی سید جمال الدین اسد آبادی،
حاج زینالعابدین مراغه ای ،عبدالرحیم طالبوف میرزا فتحعلی خان آخوندزاده و میرزا ملکم خان معنای واقعی قانون و حکومت مشروط به قانون و رای مردم را با تالیف های گوناگون خود به جامعه ی فکری ایران تزریق کردند و اولین تحول دموکراتیک قاره ی آسیا در ایران صورت گرفت.
فرمان مشروطیت که همان فرمان تشکیل مجلس شورای ملی است توسط مظفرالدین شاه در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ صادر شد و قانون اساسی ایران در ۸ دی ماه ۱۲۸۵ به امضای ایشان رسید، البته به دلیل آن که با عجله تهیه شده بود متمم آن بر مبنای قانون اساسی بلژیک و فرانسه توسط مجلس تهیه و تصویب شد و در ۱۴ مهر ۱۲۸۶ به امضای محمدعلی شاه رسید.
پس از آن متمم در چند نوبت با تشکیل مجلس موسسان در برخی مواد آن تجدید نظر شد.
اصلاح قانون اساسی به شیوه ی همه پرسی در قانون اساسی مشروطه مطرح نشده بود اما در سال ۱۳۳۲ بر سر جریان استعفای نمایندگان مجلس شورای ملی که حامی دکتر محمد مصدق بودند مجلس برای برگزاری جلسات خود به حد نصاب نرسید و دکتر مصدق همه پرسی با موضوع انحلال یا ابقای مجلس و ابقای دولت را برگزار کرد.
این نخستین همه پرسی تاریخ سیاسی ایران بود و بدعتی محسوب میشد که قریب به یک دهه پس از آن نوبت به محمدرضاشاه پهلوی رسید تا آنچه انقلاب سفید میخواند را به همه پرسی بگذارد.
روز ۶ بهمن سال ۱۳۴۱ رفراندوم سراسری برای نظر خواهی درباره ی اصول ۶ گانه ی پیشنهادی شاه موسوم به انقلاب سفید برگزار شد.
پس از آن قانون اساسی ایران تا انقلاب ۱۳۵۷ دست نخورده ماند تا آنکه در سال ۱۳۵۸ قانون اساسی نویی تدوین و در آذر ماه همان سال به همه پرسی گذاشته و با کسب اکثریت آرا تصویب شد.
از ۱۳۵۸ تا ۱۳۹۵ در طول این ۳۷ سال تنها یکبار به اصلاح قانون اساسی اقدام شده است، در سال ۱۳۶۸ امام خمینی طی نامه ای به ریاست جمهوری وقت آقای خامنه ای دستور تدوین متمم قانون را صادر کرد که آن اصلاحات با شاخص تحکیم و مطلقه کردن ولایت امر ، حذف نخست وزیری، و الحاق اصل ۱۷۷ و برخی اصلاحات در مواد دیگر صورت گرفت.
امروز پس از ۲۷ سال با تمامی تحولات فرهنگی اقتصادی و سیاسی در ایران و جهان قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران دست نخورده مانده است.
این در حالی است که ما در جهان امروز با نگرش و برخوردی متفاوت نسبت به قانون اساسی در دیگر ممالک جهان مواجه هستیم شاید از رکورددار ترین کشورهای جهان در امر اصلاح قانون اساسی ایالات متحده ی امریکا باشد که از ۱۷۸۹ تا ۲۰۱۱ ، ۲۷ مرتبه به اصلاح قانون اساسی خود اقدام کرده اند یعنی به طور متوسط هر ۸ سال یکبار این اصلاح انجام شده است.
اگر بخواهیم برای مثال به آخرین اصلاحات قانون اساسی یا درخواست و برنامه ریزی آن در دنیا اشاره بکنیم میتوان از کشورهای چون:
ترکمنستان در سال ۲۰۰۸
آذربایجان در سال ۲۰۱۶ (پاییز ۱۳۹۵)
فرانسه در سال ۲۰۰۸
سوئد در سال ۲۰۱۵
نام برد.
در کشورهایی چون ژاپن، حزب لیبرال دموکرات این کشور برگزاری همه پرسی برای اصلاح قانون اساسی را در تابستان ۲۰۱۷ اعلام کرده است.
ریاست جمهوری کره ی جنوبی در آبان ماه ۱۳۹۵ (۲۰۱۶) این درخواست را برای قانون اساسی کشورش انجام داده است.
حزب عدالت و توسعه ترکیه برگزاری همه پرسی برای اصلاح قانون اساسی را در بهار ۲۰۱۷ تقاضا داده است.
در ۱۴ آذرماه ۱۳۹۵ کشور ایتالیا برگزاری همه پرسی جهت اصلاح قانون اساسی را تصویب کرده است.
همانطور که می بینید در آسیا اروپا و امریکا کشورهای بسیاری، توسعه یافته و در حال توسعه به تازگی در قوانین اساسی کشور خود تجدید نظر کرده اند و یا در حال اقدام میباشند.
از مهمترین اصلاحات قانون اساسی اخیر دنیا در کشور فرانسه صورت گرفته است که این جریان توسط ساراکوزی از سال ۲۰۰۷ با شعار دموکراتیزه کردن نهاد های جمهوری در سال ۲۰۰۸ جامه ی عمل به خود پوشانید و ۴۰ درصد از قانون اساسی فرانسه مورد اصلاح و تغییر قرار گرفت.
این اصلاحات با برجسته کردن نقش مجلس ، افزایش نظارت بر قوه مجریه و افزایش مشارکت مردم در نهاد های عمومی در خصوص ۵ نهاد
حاکمیت، رئیس جمهور، مجلس،روابط مجلس و دولت،دیوان محاسبات و شورای قانون اساسی انجام شد که شامل ۴۱ ماده از مجموع ۸۶ ماده قانون اساسی این کشور بوده است.
و در مجموع جهت بازنگری مجدد در قانون اساسی فرانسه اختیار پیشنهاد برای هر نماینده و نخست وزیر به رئیس جمهور قائل شده اند که پس از تصویب رئیس جمهور به کنگره ارجاع و در صورت تایید در قالب یک طرح به همه پرسی مردمی گذاشته می شود.
جهان امروز حاصل ۴ دهه مملوء از انقلاب های سیاسی فرهنگی و اقتصادی می باشد جامعه بشری فراز و نشیب های بسیاری را از سر گذرانده است ،شیوه ی زندگی و نگرش ملل تغییر کرده و نیازهای انسانی جامه ی نویی بر خود پوشانیده است.
دردها تغییر کرده و درمان نیز هم!
امروزه نیاز داریم با جسارت بیشتری به استقبال تغییرها برویم تا مناسبات انسانی را به قهر و لجبازی نکشانیم و با واقع بینی بیشتر شنونده ی اظهارات نو در جامعه باشیم .
در باب گفتمان اصلاح قانون اساسی جمهوری اسلامی برخی پیش از این اقدام به نقد و بررسی کرده اند .
در دو دهه ی پیش این نظریه با مخالفان و موافقان متعددی روبه شد مخالفان ابراز کردند که با گذشت کمتر از دو دهه از عمر نظام جمهوری اسلامی جامعه متقاضی تغییرات اساسی نیست و جریان اصلاح قانون اساسی را جریانی تندرو و عجول خطاب کردند.
اما این استدلال یعنی نوپایی نظام شاید عدله ی مستدلی نباشد چرا که ده سال پس از تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی در سال ۶۸ از امام خمینی و آیت الله خامنه ای تا مجلس خبرگان و مجمع تشخیص مصلحت نظام در اصلاح قانون همکاری داشته اند .
این اقدام دو مسئله را به رو روشنی مطرح می میکند:
اول آنکه جوان بودن سیستم جز آنکه دلیل نمیشد ما به نقد و بررسی آن نپردازیم بلکه بلعکس نوپا بودن این سیستم نیاز به اصلاح و پرورش داشت.
دوم آنکه وقتی راس این اصلاح امام خمینی و حضرت آیت الله خامنه ای بودند یعنی بارزترین اشخاص نظام جمهوری اسلامی، بنیانگذار نظام و رهبر کنونی انقلاب در صورت نیاز نظر مساعد به اصلاح داشته و دارند، تا آنجا که در پاییز ۱۳۹۰ حضرت آیت الله خامنه ای در دیدار با دانشجویان کرمانشاه فرمودند *اگر روزی در آینده ی احتمالا دور،احساس شود که نظام پارلمانی برای انتخاب مسئولان قوه ی مجریه بهتر است هیچ اشکالی در تغییر ساز و کار فعلی وجود ندارد.*
متاسفانه در محافل سیاسی ایران به شدت جای خالی گفتمان اصلاح قانون اساسی احساس می شود. امری که به صورت عملی و عینی سابقه ی وقوع دارد و هم در بیانات رهبر انقلاب دیده شده است محافل روشنفکری و سیاسی ما حاضر به گفتمان آن هم نیستند ما باید به خاطر داشته باشیم گفتمان لزوما به معنای اختیار یا اقدام نیست بلکه اساسا گفتمان اصلاح قانون اساسی به بررسی چرایی ، چگونگی و زمان انجام آن می پردازد و با بررسی مواد قانونی و ارتباط آن تحولات نو در جامعه به روشنگری مسئله میپردازد .
به طور واضح شاید زمانی جمع به عدم تغییر و اصلاح قانون رای بدهند اما دلیل نمی شود ما اینگونه مسائل حیاتی را مطرح نکنیم آن هم در جهان تحول و تکنولوژی!
محافل روشنفکری و سیاسی ایران می توانند به بررسی عناوین بسیاری بپردازند و سوال هایی را مطرح بکنند برای مثال قانون مطبوعات بعد از گذشت ۳۸ سال از تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی با توجه به ظهور خبررسانی در پوشش ها و بسترهای مختلف جدید مجازی که با دهه های گذشته بسیار متفاوت شده است همچنان دست نخورده مانده، و اگر محافل به نقد و بررسی این ماده ی قانونی بپردازد چه اشکالی می تواند داشته باشد؟؟
یا مثلا اگر برای تقویت تخصص جهت ارتقا کیفیت امور بررسی شود که فلان کسوت در فلان قوه ،
متصدی امر برای فلان زمینه تنها اگاهی شخص کافی نمی باشد و بلکه تخصص و فارغ ااتحصیلی دانشگاهی نیاز هست چه ایرادی می تواند داشته باشد؟
و یا اینکه تخصص با مبانی جمهوری یا اسلام چه تقابلی می تواند داشته باشد؟؟
شاید بتوان از موافقان و طرفداران گفتمان اصلاح قانون اساسی از نسل جوان جامعه نام برد چرا که هنگام انقلاب اسلامی و تدوین قانون اساسی ، ایران دارای جمعیتی در حدود ۳۳ میلیون بوده است و در هنگام همه پرسی برای متمم قانون اساسی یعنی در سال ۱۳۶۸ جمعیت چیزی در حدود ۵۰ میلیون.
در سال جاری(۱۳۹۵) جمعیت ایرانیان مقیم کشور در حدود ۸۰ میلیون نفر تخمین زده شده است یعنی از آخرین همه پرسی مردمی که ۲۷ سال میگذرد تاکنون ۳۰ میلیون نفر به جمعیت ایران اضافه شده است که در حدود ۳۸ درصد از جامعه ی کنونی نقشی در تایید یا رد قانون اساسی کنونی ندارد.
۳۰میلیون نفر با خواست ها و انتظاراتی مربوط با زمانه ی خود.
به خاطر داشته باشیم ۵۰ میلیون دیگر در این ۲۷ سال تاثیر پذیرفته از مطالعات خود و تغییرات جهان ، قطعا تغییراتی فرهنگی و اجتماعی در شخصیتشان ایجاد شده است.
و گذشته از نگرش شهروندان ساز و کار اقتصادی جهان را فراموش نکنیم مرتب در حال نوسان است و هر آینه کشور ما ساختار نو و درخوری را برای ارتباط سازی با بازار بین المللی نیازمند می باشد.
به طور کلی آنچه چکیده ی این نوشته می باشد شاید به طور قاطع درخواست برای اصلاح قانون اساسی نباشد اما مسلم بر این است که جامعه ی امروز ایران به گفتمان این جریان نیازمند است چرا که به زودی اختلاف سلیقه و اندیشه ی دو نسل پیر و جوان هم در توده ی مردم و هم در سیاسیون تشدید می شود و اگر زمینه ای برای حل اختلافات بصورت دیپلوماتیک و گفتاری محیا نباشد این اختلافات تبعات سنگینی را برای جامعه ایران در پی خواهد داشت .
این وظیفه به دوش محافل روشنفکری سیاسی و فرهنگی ایران می باشد که به بررسی ساختار قانون اساسی و ارتباط آن با تحولات جدید جامعه بپردازند تا اگر زمانی تصمیم مردم و صاحب اختیاران این امر بر اصلاح قانون بود در زمانی کوتاه این اقدام صورت نگیرد و دچار تصمیم عجولانه ای نشویم و از الان زیر و بم این اقدام را نقد و بررسی کرده باشیم.
در پایان ضرورت گفتمان اصلاح قانون اساسی را با ۴ عنوان جمع بندی میکنیم:
۱_ رایج بودن اصلاح قانون اساسی در خیلی از کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه دنیا.
۲_سابقه ی اصلاح قانون اساسی و بیان مجدد این امر از طرف بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی و رهبر کبیر انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای.
۳_تحولات فرهنگی اقتصادی و علمی در جامعه ی ایران.
۴_افزایش جمعیت ایران و اضافه شدن نسلی به جامعه که جهان را در برخی موارد به گونه ای دیگر می بینند.

 


نظرات کاربران
هنوز نظري براي اين مطلب ارسال نشده.
ارسال نظر

نام:

ايميل:

وب سايت:

نظر شما:

جدیدترین اخبار

اخبار ورزشی

ایران و جهان